ابزار جراحی در گذر زمان

ابزار جراحی

در گذر زمان، بشر فعالیت های بسیار زیادی را برای از بین بردن انواع بیماری ها و نجات جان انسان ها انجام داده است. یکی از این فعالیت ها، جراحی است. تاریخ شروع جراحی به زمان های بسیار دور بر می گردد که انسان ها از ابزار و وسایل جراحی پیش پا افتاده ای استفاده می کردند. این ابزار جراحی رفته رفته و در طول تاریخ تغییر و تحول پیدا کردند. ما در ادامه قصد داریم در مورد ابزار های جراحی در طول تاریخ صحبت کرده و ببینیم بشر از چه وسایلی بیشتر برای جراحی استفاده می کرده است.

surgical

آشنایی با جراحی در طول تاریخ

جراحی نیازمند انجام برش های دقیق و برنامه ریزی شده است. این برش ها برای به ثمر نشستن، نیاز به تیغه های مناسب دارند. در دوران ماقبل تاریخ، احتمالا عمل های جراحی به کمک دندان، ناخن انسان، بعدها کم کم بشر با فلز آشنایی پیدا کرد و توانایی شکل دادن به آن را به دست آورد، به این ترتیب با گذشت زمان، تیغه های فلزی کارآمدتری ظاهر شدند که در اشکال مختلفی ساخته می شدند.

امروزه عمل جراحی به کمک ابزار و وسایل کمتر تهاجمی انجام می شود. حتی بعد از انجام جراحی نیز به کمک لیزرها و سایر ابزارهای پزشکی، زخم های ایجاد شده ناشی از برش های جراحی را می توان به راحتی محو یا اثر آن ها را کمتر کرد. طبق تحقیقات صورت گرفته مشخص شده است که تیغ جراحی در حدود 2000 سال پیش جز وسایلی بوده که بشر از آن استفاده می کرده است. از جمله تیغ های جراحی مورد استفاده می توان به تیغ های تک لبه، دو لبه، تیغ های دندانه دار و محافظت شده اشاره کرد.

در ادامه به مهمترین ابزاری که در طول تاریخ توسط بشر استفاده شده است، خواهیم پرداخت.ندوسکوپی و ..

ابزار جراحی در طول تاریخ

  • ناخن دست

شاید برای شما کمی عجیب باشد که چرا ناخن های دست به عنوان ابزار جراحی معرفی شده اند. اما باید بدانید که در سال های بسیار دور، قبل از تولید تیغ جراحی به کمک فلز، بشر از ناخن های دستش به عنوان یک ابزار جراحی استفاده می کرده است. برخی از قبیله های آمریکای شمالی از ناخن های انگشت خود برای بریدن بند ناف استفاده می کردند. همچنین بشر به وسیله همین ناخن برای برداشتن لوزه های آلوده و استخراج کامل آن ها بهره می برده است.

  • گیاهان

بشر همچنین از گیاهان به عنوان ابزار جراحی استفاده کرده است. حاشیه تیز برگ ها و ساقه های درختانی همچون نخل، نی و بامبوها یکی از ابزار جراحی بوده است. برخی از قبیله های آفریقایی به کمک ساقه نخل به همراه یک قطعه بامبو برش خورده، عملیات قطع ناف را انجام می دادند. همچنین قبیله هایی در ملانزی و پلی نزی وجود داشت که با استفاده از تکه های بامبو و خارها، زخم ها را پیوند می داده اند.

  • حیوانات

در کنار استفاده از گیاهان، بشر به کمک حیوانات نیز دست به جراحی می زده است. طی بررسی محققین مشخص شده است که سال های بسیار دور جراحی زنی در جزایر الیس، به کمک دندان های کوسه صورت گرفته است. همچنین مردم این جزیره برای لوزه برداری و سوراخ کردن هیدروسل و باز کردن آبسه نیز از دندان های کوسه استفاده می کرده اند. این نکته نشان می دهد که استخوان ها و عاج های حیوانات به عنوان تیغ جراحی، گزینه بسیار مناسبی بوده است. این در حالی است که در قرن 19 نیز از عاج های حیوانات برای واکسیناسیون استفاده شده است.

  • مواد معدنی

سنگ های شکسته شده نیز همواره در طول تاریخ به عنوان یک ابزار جراحی مورد استفاده قرار گرفته اند. از سنگ های چخماق گرفته تا سنگ ها آتشفشانی و سیلیسی که انسان ها به صورت اتفاقی با آن ها برخورد می کرده اند. در دوران پاینه سنگی و نو سنگی که انسان به قدرت تغییر دادن سنگ ها مختلف دست پیدا کرده بود، از آن ها برای ایجاد برش استفاده می کرد.

surgical

جراحی در باستان به چه صورتی انجام می گرفت؟

در فرهنگ های بین النهرین تا حدودی به عمل جراحی اشاره شده است. چاقوهای کوچک مسی سومری ها که در حدود 3000 سال قبل از میلاد وجود داشته، به نظر می رسد که یک ابزار جراحی بوده باشد. همچنین لوح همورابی که در حدود 1700 سال قبل از میلاد مسیح نوشته شده است به نوارهای برنزی که درواقع سازه های دولبه ای برای ایجاد برش های کوچک بوده اند، اشاره دارد. اما از آنجایی که مجازات بسیار سنگینی برای انجام عمل های جراحی وجود داشت، عمل جراحی به ندرت صورت می گرفته است.

در فرهنگ های باستان چینی و ژاپنی، بریدن بدن ممنوع بوده است، به همین امر در این سرزمین ها ابزار جراحی زیاد مورد استفاده قرار نمی گرفته است. در مقابل، مصریان باستان اقدامات جراحی را در اوایل سال 2500 پیش از میلاد ثبت کرده اند. مصریان از تیغ های جراحی با فلز مس استفاده می کرده اند. آن ها همچنین ابزار های ویژه ای را برای برداشتن مغز از جمجمه هنگام آماده سازی مومیایی ها، طراحی کرده بودند.

ظهور ابزار فلزی

بشر در 3500 سال پیش از میلاد مسیح توانسته بود به وسیله ذوب و ریخته گری مس، قطعات آلیاژی تولید کند. هر چند که استفاده از این قطعات تولیدی به عنوان تیغ جراحی بسیار دور از ذهن به نظر می رسد، اما می توان از آن ها به عنوان وسایلی که توانایی ایجاد برش دارند، نام برد. کشف ذوب آهن در سال 1400 قبل از میلاد انجام گرفت که به عنوان انقلابی در ساخت وسایل فلزی بود.

surgical

آن چه به صورت مستند به عنوان استفاده از تیغ های فلزی برای جراحی در دست وجود دارد به سال 400 پیش از میلاد بر می گردد. جایی که بقراط برای ایجاد زخم از تیغه های فلزی استفاده کرده است. در میان یافته های جراحی رومی، تیغه های جراحی فولادی بیشتر مورد استفاده قرار می گرفتند. هرچند تعداد ابزار جراحی باقی مانده از قرن 16 و 17 کم است، اما در اواسط قرن 18 بود که تیغه های بسیار برنده تر، قوی تر و مقاوم تر تولید شد.

در ادامه به معرفی مهمترین ابزار جراحی که در طول تاریخ توسط بشر مورد استفاده قرار گرفته است، خواهیم پرداخت.

انواع ابزار جراحی در طول تاریخ

  • اهرم های استخوانی (Bone Levers)

یکی از ابزارهای جراحی در طول تاریخ، اهرم های استخوانی بوده است. جالیونس عنوان می کند که این ابزار برای اهرم قرار دادن استخوان های شکسته ای که از موقعیتشان خارج شده اند، استفاده می شده است. همچنین می توان توقع داشت که از این ابزار، به عنوان اهرم برای خارج کردن دندان ها نیز استفاده می شده است.

  • پنس استخوان (Bone Forceps)

گفته می شود هنگامی که به جمجمه ضربه ای وارد می شود، می توان سر را به وسیله یک ابزار جراحی تیز باز کرده و سپس قطعات جمجمه را به کمک پنس استخوان برداشت. در واقع به کمک این ابزار در گذشت، برای برداشتن تکه هایی که از شکستگی استخوان جمجمه به وجود می آمده، استفاده می شده است.

  • لوله هایی برای جلوگیری از انقباض و چسبندگی (Tubes to Prevent Contractions & Adhesions)

در گذشته بعد از اینکه عمل جراحی مانند عمل بینی، راست روده و … انجام می شده، از این ابزار برای جلوگیری از انقباض و چسبندگی استفاده می کردند. این ابزار جراحی که به شکل لوله ای از جنس سرب یا برنز بوده، برای انتقال دارو نیز استفاده می شده است.

  • کاشی کاتر (Tile Cautery)

در گذشته های دور به صورت باورنکردنی از این وسیله استفاده می شده است. جراحان در ساخت انواع آن، نبوغ بسیار زیادی به خرج می دادند. کاشی کاتر برای هر هدفی ممکن بود مورد استفاده قرار بگیرد: به عنوان یک ضد تحریک کننده، به عنوان هموستاتیک، به عنوان چاقوی بی خون، به عنوان وسیله ای برای تخریب تومورها و …

  • قلاب های زایمان یا قلاب های تیز (Obstetrical Hooks/Sharp Hooks)

این قلاب های صاف و تیز در یونان باستان همان اهدافی را داشتند که امروزه نیز از آن ها استفاده می کنیم: رای کالبد شکافی، برای افزایش مجراهای خونی و … . از نوک تیز آن نیز برای بالا بردن تکه های کوچک بافت ها و همچنین برای برداشتن و جمع کردن لبه های زخم استفاده می شده است. در کالبدشکافی، بسیاری از کارهایی که امروزه به کمک پنس های مختلف انجام می شود، در گذشته به کمک این قلاب های تیز صورت می گرفته است.

  • زالوی مصنوعی (Artificial leeches)

در سال 1800 که زالوهای زنده در دسترس نبود و یا پیدا کردن آن ها برای درمان سخت شده بود، از این دستگاه سیلندری با تیغه های فلزی برای همان کار استفاده می کردند. تیغه های کوچک فلزی این دستگاه وارد بدن شده و به کمک لوله آن، خون از بدن خارج می شده است.

  • ابزار فتق (Hernia tool)

در سال 1850 که پزشکان به این نتیجه رسیدند که بدن انسان می تواند بسیاری از شکستگی ها و پارگی ها را ترمیم کند، از این ابزار استفاده کردند. هنگامی که پزشکان پارگی در عضله یا فت را ایجاد می کردند، ، از این ابزار جراحی در آن ناحیه بهره می گرفتند. ابزار فتق در حدود یک هفته در همان محل قرار می گرفت.

  • اره قطع (Amputation saw)

در گذشته که هنوز علم جراحی این چنین پیشرفت نکرده بود، پزشکان و جراحان، زمانی که نمی توانستند مشکلی مثل عفونت را در عضوی از بدن درمان کنند، مجبور به قطع آن عضو می شدند.

عفونت را می توان به عنوان یکی از مهمترین دلایل قطع عضو در گذشته به شمار آورد. به همین منظور یکی از ابزار و وسایل جراحی در گذشته اره قطع بوده است. این اره ها که دارای شیارهای مختلفی بر روی خود بودند ممکن بود با قطع عضو عفونت زده باعث بهبود وضعیت بیمار شوند، اما خود می توانست محلی برای تولید میکروب تلقی شود.

  • اکراسور (Ecraseur)

این ابزار جراحی که در قرن نوزدهم مورد استفاده قرار می گرفت برای برداشتن انواع تومورهای رحم، تخمدان و بواسیر کاربرد داشت. یک حلقه سیم یا زنجیزه در اطراف پایه آن قرار داشت که رفته رفته محکم تر می شد و در نهایت به کمک پایه، عملیات قطع را انجام می داد. ممکن بود استفاده از این وسیله کمی دردناک باشد، اما درد آن در مقایسه با روند بهبودی آن چیز مهمی به حساب نمی آید.

  • اسپکولوم (Speculum)

این ابزار جراحی سالیان زیادی توسط جراحان برای اندام های داخلی زنان مورد استفاده قرار می گرفت. از اسپکولوم برای باز نگه داشتن اندام های داخلی زنان برای دید بهتر در زمان های مورد نیاز استفاده می کردند.

  • سرنگ (Syringe)

سرنگ ها هنوز هم به عنوان یکی از ابزار و وسایل جراحی بسیار مورد استفاده قرار می گیرند. اما شکل ظاهری آن ها در گذشته بسیار با شکل مدرن آن ها متفاوت بود. این سرنگ ها دارای یک لوله و یک پمپ بلند و نازک بودند و برای موارد زیر پوستی استفاده می شدند. از این سرنگ ها در دهه 1500 برای تزریق جیوه که به عنوان درمان سفلیس کاربرد داشت، استفاده می کردند.

surgical

دوران جراحی مدرن

رفته رفته با پیشرفت ابزار جراحی، وارد عصر مدرنی از این علم شده ایم. کم کم انواع بیهوشی ها و ضد عفونی کننده ها در دهه 1800 میلادی سر برآوردند. در سال 1878 لویی پاستور برای اولین بار جهت استفاده از ابزار جراحی، ضدعفونی کننده ها را پیشنهاد داد. بعد از او در سال 1890 دکتر آمریکایی به نام ویلیام هالستد از دستکش های لاستیکی استریل استفاده کرد. همچنین کشف پرتوهای ایکس در سال 1895 نیز به عنوان یک ابزار تشخیصی بسیار ارزشمند، راه را برای جراحان باز کرد.

نتیجه گیری:

تاریخ استفاده از ابزار جراحی به سالیان بسیار دوری بر می گردد. انسان های نخستین از ابزارهای بسیار ساده ای همچون ناخن ها انگشت، برگ و ساقه گیاهان و استخوان های جانوران استفاده می کردند. کم کم با پیشرفت علم و بالا رفتن توانایی بشر در استفاده از سایر ابزارها، لوازم دیگری به عنوان تیغ جراحی و ابزار جراحی مورد استفاده قرار گرفتند. این روند تا سال های حدود نیمه دوم قرن هجدهم ادامه پیدا کرد و رفته رفته ابزار و وسایل جراحی به شکل امروزی درآمدند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *