ضدعفونی کننده (Antiseptic) چیست؟

عنوان ضدعفونی کننده به موادی تعلق می گیرد که باعث از بین رفتن یا جلوگیری از رشد میکروارگانیسم هایی همچون باکتری ها، قارچ ها و ویروس ها می شود. امروزه به دلیل شیوع ویروس کرونا، ضدعفونی کنند ها بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته اند و تقریبا هر فرد یکی ازانواع ضد عفونی کننده ها را مصرف میکند. اگر خواستار اطلاعات بیشتری درمورد انواع ضدعفونی کننده ها، کاربردها، انواع آنها و .. هستید، در ادامه با ما همراه باشید.

تاریخچه

اگربخواهیم گذری به تاریخچه پیدایش ضدعفونی کننده ها داشته باشیم، می بینیم که دانشمدانی همچون بقراط و جالینوس، درباره روش های استفاده از آن صحبت کرده اند. همچنین در کتیبه های باستانی سومری هم به آن پرداخته شده.

اما نخستین استفاده از این ماده در عصر باستان بوده که به منظور مومیایی کردن اجساد به کار می رفته است.

استفاده از الکل به عنوان ضد عفونی کننده، هم توسط فردی به نام جوزف اسمیت بود که از الکل برای ضدعفونی کردن زخم ها استفاده می کرد.

استفاده از این ماده در جراحی، توسط فردی با نام “جوزف لیستر” بود که در سال 1867 میلادی مقاله ای با عنوان “اصول گند زدایی در عمل جراحی” را منتشر کرد. این مقاله اقتباس شده از مقاله لویی پاستور به نام “نظریه میکروب های بیماری زا” بود. در مقاله جوزف لیستر به نوعی از ماده ضدعفونی کننده به نام فنول اشاره شده که می تواند باعث از بین بردن میکروب ها شده و می توان از آن در حین جراحی برای پیشگیری از هرگونه عفونت استفاده کرد.

antiseptics

امروزه انواع ضد عفونی کننده ها ایجاد شده اند که هر یک می توانند کاربرد مختلفی داشته باشند که در زیر به برخی از آنها اشاره کرده ایم:

* اسپری

* کلرهگزیدین

* بتادین

* کلروکسیلنول

* ایزوپروپیل الکل

* هگزاکلروفن

* کلرید بنزالکونیو

* هیدروژن پراکسید هیدروژن

بیشترین استفاده از این ضد عفونی کننده ها در محیط های درمانی مثل بیمارستان ها و سایر مراکز پزشکی است تا خطرعفونت در حین عمل های جراحی کاهش یابد.

نکاتی در اجرای برنامه های ضد عفونی کننده

زیاده روی در استفاده از هریک از این مواد، می تواند اثرات سوئی داشته باشد، به همین دلیل باید نوع ماده ای که قرار است استفاده شود و همینطور میزان مصرف آن به خوبی سنجیده شود تا مانع از بروز عوارض ناخواسته شود. قبل از هر گونه ضدعفونی باید ابتدا نوع ماده ضدعفونی کننده که قرار است استفاده است مشخص شود. سپس باید مشخص شود که برای از بین بردن چه نوع میکروارگانیسمی (باکتری، میکروب و…) مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین باید به ویژگی های محلولی که می خواهید استفاده کنید توجه داشته باشید و ممهمتر از همه اینکه ایمنی افراد، حیوانات و محیط زیست را به خطر نیندازد.

انواع ضد عفونی کننده ها

اگر بخواهیم یک طبقه بندی کلی برای ضدعفونی کننده ها در نظر بگیریم، می بینیم که به سه نوع زیر تقسیم می شوند.

* سطح بالا

* سطح متوسط

* سطح پایین

انواع ضدعفونی کننده های سطح بالا

از انواع ضدعفونی کننده های سطح بالا می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- پراكسيد هيدروژن

2- پراستيك اسيد

3- گلوتارآلدئيد

4- فرمالدئيد

1- پراکسید هیدروژن

از این ضدعفونی کننده برای طیف وسیعی از ارگانیسم ها مثل ویروس ها، باکتری ها، قارچ ها و اسپورها استفاده می شود. پراكسيد هيدروژن دارای محلول 3 درصدی بوده و خیلی زود عمل می کند. این ماده در برابر گرم منفی ها فعالیت بیشتری نسبت به گرم مثبت ها دارد. زمانی که یون های آهن و مس با هیدروژن ها ترکیب می شوند، باعث ایجاد اثر سینرژیستیک می شوند. ترکیب این سه اثر بخشی بیشتری نسبت به هریک از آنها به تنهایی دارد.

مزایا

این ماده نیاز به فعال سازی نداشته و تاثیر زیادی برحذف مواد آلی ومیکروارگانیسم ها دارد. بوی بدی نداشته و مشکلی هم از بابت دفع بهداشتی ندارد. همچنین محرک نیست و با فلزات و پلاستیک هم سازگاری خوبی دارد.

معایب

در برخورد با آهن، روی، برنج و مس و … اثرات مخربی ایجاد می کند و در تماس با چشم می تواند آسیب های جدی ایجاد کند.

2- پراستیک اسید

از این ماده در آمریکا برای استریل ابزارهای پزشکی، جراحی و همچنین دندانپزشکی استفاده می شود.

مزایا

این ماده در صورت تجزیه شدن مواد مضری ایجاد نمی کند و هیچ پسمانده ای هم به جا نمی گذارد. اثرات زیست محیطی نیز ندارد. اما اگر با چشم و پوست تماس داشته باشد، می تواند منجر به آسیب های جدی شود.

فعالیت این ماده با افزایش دما بیشتر می شود و چون یک اسید ضعیف است، در محیط اسیدی فعالیت بیشتری پیدا می کند. در محیط قلیایی نیز با اینکه فعالیت کمتری دارد اما وقتی غلظت زیادی داشته باشد، می تواند اثر میکروب کشی خوبی داشته باشد. این ماده در اثر تماس با مواد عالی اثر خود را حفظ می کند.

اگر با مس، برنج، استیل ساده و آهن گالوانیزه تماس پیدا کند باعث خوردگی می شود. اما اگر به آن افزودنی اضافه شود، اثر خورندگی کمتری روی این مواد خواهد داشت.

3- گلوتارآلدئيد

نوعی دی آلدئید اشباع شده بوده و یک ماده ضدعفونی کننده سطح بالا و پرکاربرد است. این ماده به شکل مایع و گاز در دسترس است. در محیط های قلیایی فعالیت آن به طور چشمگیری افزایش پیدا می کند. این ماده بر روی مايكوباكيوم ها، ویرس ها و قارج ها موثر است. در محلول های قلیایی، پایداری کمی داشته و خیلی زود فعالیت ضد میکروبی خود را از دست می دهد.

مزایا

این ماده خواص بیوسیدالی عالی داشته و می تواند درحضور مواد آلی فعالیت داشته باشد. همچنین بر روی تجهیزات آندوسکوپی و .. اثر خورندگی ندارد.

معایب

بوی تندی داشته و بر اثر استنشاق باعث تحریک و سوزش دستگاه تنفسی می شود.

4- فرمالدئيد

این ماده به صورت گاز و مایع در دسترس است. محلول ایجاد شده از این ماده، فرمالین است و دارای 37 درصد فرمالدئید است. در هنگام استفاده از این ماده حتما باید دستکش داشته و هیچ گونه تماس مستقیمی با آن نداشت. این ماده از نوع ضدعفونی کننده های سطح بالاست ولی از آنجا که بوی بدی داشته و گازهای تحریک کننده ایجاد می کند، استفاده از آن خیلی کمتر شده است.

antiseptics

ضدعفونی کننده های سطح متوسط

از ضدعفونی کننده های سطح متوسط می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- کلر و ترکیبات کلره

2- ید و ترکیبات یده

3- الکل ها

 

1- کلرو ترکیبات کلره

از بین مواد ضدعفونی کلردار، هیپوکلریت ها استفاده بیشتری دارند و به دو صورت مایع و جامد در دسترس است. مواد ضدعفونی کننده خانگی از این نوع هستند. این ماده خواص ضد میکروبی زیادی داشته و پسماندهای شیمایی از خود به جا نمی گذارد. همچنین ارزان بوده و سرعت تاثیرگذاری بالایی دارد. این ماده می تواند ارگانیسم های خشک شده یا تثبیت شده ای که روی سطوح ایجاد شده اند را پاک کند. میزان مسمومیت ناشی از این ماده هم بسیار کم است.

در محیط اسیدی فعالیت کمی دارد. اگر غلظت آن زیاد باشد، خاصیت ضدمیکروبی آن نیز بیشتر می شود و در زمان کمتری می تواند میکروارگانیسم ها را از بین ببرد. دمای زیاد هم می تواند فعالیت این ماده را افزایش دهد. اگر با غلظت بالا به عنوان سفید کننده خانگی استفاده شود باعث تحریک چشمی یا دهانی- حلقی می شود. همچنین باعث سوختگی های معده ای می شود. غلظت های بالا همچنین می تواند باعث خورندگی فلزات  شود.

2- ید و ترکیبات یده

در سه گروه اصلی وجود دارند:

محلول آبی خالص

محلول الکلی

ترکیبات یدوفوریک

یدوفور ترکیبی از ید و عوامل حلال بوده و پرمصرف ترین آن پویدون آیودین است. این محصول و دیگر یدوفورها باعث حفظ خاصیت ضدعفونی کنندگی ید می شوند ولی فاقد آلودگی هستند و می توان گفت اثر مسموم کنندگی ندارند.

ید می تواند خیلی زود به دیواره سلولی میکرو ارگانیسم ها نفوذ کرده و باعث تخریب و از بین رفتن آنها شود.

این ماده به عنوان یک میکروب کش قوی عمل می کند و تقریبا روی همه میکروارگانیسم ها اثرگذار است. اما ممکن است برای  نابودی قارچ و باکتری به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. این ماده علاوه بر اینکه به عنوان یک آنتی سپتیک عمل می کند، برای ضدعفونی شیشه های کشت خون نیز استفاده می شود. همچنین برای ضدعفونی تجهیزات بهداشتی نیز کاربرد دارد.

در صورتی که دوز بالایی از این ماده به حفره های بدن نفوذ کند، می تواند فرد را مسموم کرده و منجر به خونریزی و تورم غشاهای مخاطی شود. اما یدوفور نسبت به پوویدان آیوادین غیر سمی بوده و منجر به التهاب نمی شود. برای اینکه یدوفور حداکثر فعالیت ضدمیکروبی را داشته باشد باید بر اساس دستوراالعمل های تولید کننده مصرف شود.

3- الکل ها

الکل به شکل دو ترکیب شیمایی اتیل الکل و ایزوپروپیل الکل در مراکز بهداشتی یافت می شود. اگر این ماده در غلظت کمتر از 50 درصد رقیق شده باشد، فعالیت و تاثیر گذاری آن کمتر می شود. در مورد عملکرد ضدمیکروبی این گونه است که ماهیت پروتئین ها را دستخوش تغییر می کند.

از الکل برای استریلیزه کردن تجهیزات پزشکی و جراحی استفاده نمی شود.از این ماده برای ضدعفونی کردن تروموهای دهانی و مقعدی و … به کار می رود. همچنین در گذشته برای ضدعفونی شیشه های واکسن استفاده می شده است. گاهی نیز برای ضدعفونی مکان های آماده سازی دارو به کار می رود.

الکل با غلظت 70 درصد به عنوان یک ضدعفونی کننده سطح متوسط برای وسایل بحرانی و گاها نیمه بحرانی استفاده می شود که باید آن ها را به مدت 10 دقیقه در الکل غوطه ور کرد.

معایب

الکل باعث از بین رفتن لاک شیشه ای چسبیده به لنز و همچنین سفت کردن لاستیک ها وسفید کردن لاستیک های پلاستیکی و… می شود. از آنجایی که این ماده قابلیت اشتعال دارد، بنابراین باید درمحیط های سرد دارای تهویه مناسب نگهداری شوند. همچنین به سرعت تبخیر می شود و برای استفاده کمی طولانی تر باید وسایل را در محلول الکل فرو برد.

ضدعفونی کننده های سطح پایین

 

فنل و ترکیبات آن

ترکیبات آمونیوم کواترنر

فنل و ترکیبات فنلی

فنل اگر با غلظت زیاد استفاده شود، به عنوان یک سم تروتوپلاسمیک عمل کرده و در دیواره سلولی نفوذ و آن را تخریب می کند و منجر به تجزیه پروتئین های سلولی می شود. فنل در غلظت پایین که وزن مولکولی بالاتری دارند، سیستم های آنزیمی را غیرفعال کرده و باعث نابودی باکتری ها می شود.

فنلینک ها بر روی باکتری های گرم مثبت تاثیرگذاری بیشتری دارد، اما در برابر باکتری های گرم منفی و ویروس ها، فعالیت کمتری از خود نشان می دهند. این مواد در محیط های اسیدی و خنثی عملکرد بهتری دارند.

برای ضدعفونی محیط بیمارستانی و آزمایشگاه ها استفاده می شود، اما از آنجایی که این ماده باعث افزایش بیلی روبین می شود، استفاده از آن در بخش نوزادان ممنوع است.

ترکیبات آمونیوم کواترنر

این ماده ترکیب چهارگانه ای است که استفاده گسترده ای به عنوان ضدعفونی کننده دارد. این ترکیبات خاصیت تمیزکنندگی خوبی دارند. بررسی ها نشان داده که در مورد باکتری های گرم مثبت فعالیت بهتری از خود نشان می دهد و می تواند آنزیم ها را غیرفعال کرده و ماهیت پروتئین های سلولی را تغییر دهد و سرانجام سبب تخریب غشای سلولی باکتری ها گردد. از این ماده به عنوان ضدعفونی کننده بیمارستان ها نیز استفاده می شود.

این ترکیبات چهارگانه خاصیت سمی خیلی کمی دارند اما تماس با آنها به مدت طولانی می تواند باعث التهاب شود. از این ماده به عنوان پاک کننده سطوح غیربحرانی مثل زمین و دیوارها استفاده می شود.

اشکلال مختلف ضدعفونی کننده ها

ضدعفونی کننده ها به شکل های مختلفی عرضه می شوند که عبارتند از :

* مایع

* اسپری

* حوله

* ژل و فوم

از این ضدعفونی کننده ها معمولاً در جراحی های پوستی استفاده می شود. تمام داروهای ضد عفونی کننده مورد بحث به صورت موضعی بر روی سطح پوست تجویز می شوند. استفاده از هریک از این مواد بستگی به غلظت، فرمولاسیون و نوع کاربرد دارد. ولی چیزی که درهمه آنها مشترک است، استفاده از آنها بر روی سطح پوست است.

اسپری

استفاده از نوع ضدعفونی کننده با استقبال بیشتری در میان عموم مواجه شده که مهمترین دلیل آن کاربرد آسان است. که البته ممکن است معایبی هم داشته باشد. درهنگام استفاده از ضدعفونی کننده به شکل اسپری، ماده ضدعفونی کننده به صورت مستقیم روی پوست اسپری می شود، اما باید توجه داشت که استفاده بیش از حد می تواند مشکلات تنفسی برای بیماران ایجاد کند و یا حتی خطراشتعال به همراه داشته باشد.

طبق یکی از مطالعاتی که توسط پژوهشگران آلمانی منتشر شده، استفاده از اسپری ها یا دستمال های ضدعفونی کننده روی پوست ممکن است باعث تحریک پوست و چشم شود.

antiseptics

حوله

دستمال هایی هستند که به مواد ضدعفونی کننده آغشته شده اند و دردسته بندی ها دربسته، به منظور استفاده موضعی استفاده می شوند.

ژل و فوم

به این دلیل که درحین استفاده حس بهتری به همراه دارد و همچنین مدت زمان کمتری برای خشک شدن نیازدارد، بعد از اسپری، بیشتر کاربرد را در بین مردم دارد.

عفونت‌های بیمارستانی، تبدیل به یک مشکل جدی شده و میزان شیوع آن درحدود 10 درصد است.

در محیط های بیمارستانی که بهداشت دست بسیارمهم است، استفاده از ژل بهداشتی که بر پایه الکل ساخته شده، هر چه سریعتر میکروارگانیسم ها را از بین می برد. به این دلیل که ژل، سرعت اثربخشی بالاتری دارد و در 40 ثانیه تاثیر خود را می گذارد، بنابراین استفاده روزانه آن توصیه می شود. البته زمانی که آلودگی دست زیاد باشد ابتدا باید دست را با صابون شستشو داده و سپس از ژل استفاده کرد. ژل هایی که بر پایه الکل هستند، بدون نیاز به آب، اثر میکروبپال خوبی دارند و می توانند خیلی زود تاثیر خود را بگذارند.

antiseptics

بهترین ضدعفونی کننده

از بین مواد مختلف ضدعفونی، ماده ای که در زمان کم بیشترین تاثیر را داشته و همچنین دارای کم ترین تحریک پوستی باشد، معیاری برای پرمصرف بودن آن خواهد بود. از جمله فاکتورها، برای انتخاب یک ماده ضدعفونی عبارتند از:

* میزان اثربخشی بالا

* حساسیت کم

* مقرون به صرفه بودن

* بوی خوب

* دسترسی راحت

* استفاده آسان

* کمترین زمان تاثیر گذاری

با توجه به فاکتورهای بالا جهت ضدعفونی موثر و سریع دست ها و تجهیزات و همچنین ضدعفونی پوست و محل زخم میتوان به انواع سارفوسپت(SURFOSEPT) و درموسپت(DERMOSEPT) و نانوسیل و… در قالب های مختلف همچون اسپری، ژل و یا محلول تولید شرکتهای مختلف اشاره کرد.

در مورد کاربرد ضدعفونی کننده ها، دسته بندی هایی مطرح می شود، که شامل محل مورد مصرف مثل دست، پوست و سطوح است که در ادامه به آن می پردازیم.

دست

به دلیل اینکه نمی توان برای ضدعفونی دست از استریلیزاسیون استفاده کرد، بنابراین برای پیشگیری از عفونت میبایست از مواد کم ضرر برای دست استفاده کرد که از جمله این مواد الکل است.

* الکل

پرکاربردترین ضدعفونی کننده برای دست، اتیل الکل و ایزوپروپیل الکل با غلظت 60-90 % است که در بین مراکز بهداشتی مورد قبول است. در ایران نیز در بیشتر درمانگاه ها و مراکز درمانی، الکل برای ضدعفونی دست ها و وسایلی مانند ترومتر و اندوسکوپ به کار می رود.

* کلرهگزیدین

این ماده سازگاری خوبی با پوست و غشاهای مخاطی دارد و از آن برای ضدعفونی سطح پوست پرسنل مراکز درمانی و سایر مصارف پزشکی استفاده می شود. این ماده ضدعفونی کننده ای سطح پایین بوده و در موارد اسیدی بالا رسوب کرده و درموارد اسیدی پایین، به صورت ناپایدار عمل می کند.

* ید

بر روی تمام میکرو ارگانیزم ها به عنوان میکروب کش قوی استفاده می شود دردسته گندزداهای سطح متوسط قرار می گیرد و شامل سه گروه محلول زیر است:

* محلول های آبی خالص

* محلول های الکلی

* ترکیبات یدفوریک مثل بتادین

بتادین در گذشته بسیار پرکاربرد بوده است؛ اما چون اثرگذاری آن در مقایسه با تاثیرات منفی آن بسیار کم می بود، استفاده از آن خیلی کمتر از گذشته شده است. بتادین می تواند در اندام های غددی و بیماری گواتر فعالیت بیش از حدی ایجاد کند و اگر دوز بالایی از این ماده به بدن راه پیدا کند می تواند باعث مسمویت شود.

با توجه به مواردی که ذکر کردیم، بهترین ماده صدعفونی کننده برای دست، الکل است که سازگاری بیشتری با دست داشته و مقاومت میکروبی بالایی هم دارد. همچنین اگر با مواد دیگری ترکیب شود به عنوان ژرمیسید عمل می کند.

* پوست

از ترکیباتی که برای دست استفاده می شود می توان برای پوست هم استفاده کرد.

* الکل

به این دلیل که تاثیر زیادی داشته و خیلی زود اثر می کند برای پوست هم کاربرد دارد. اما چون خیلی فرار است بنابراین در مراکز بهداشتی ژرمیسیدهايی می سازند که بر پایه الکل هستند.

* بتادین

بتادین در گذشته یک ماده پرمصرف برای ضدعفونی کردن پوست بوده و هنوز هم جایگاه خود را حفظ کرده است و در ناحیه مخاط هم از آن استفاده می شود و اثرگذاری بالایی دارد.

antiseptics

ابزار و وسایل

در مورد ضدعفونی کننده های ابزار و وسایل می توان به سه دسته اشاره کرد:

بحرانی – نیمه بحرانی – غیر بحرانی

بحرانی

ابزاری که اگر به میکروارگانیزم آلوده شوند می توانند عفونت ایجاد کنند. بنابراین ضدعفونی کردن این وسایل ضروری است. از جمله این ابزارهای بحرانی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

* ابزارهای جراحی

* کانترهای قلبی

* ابزارهای کاشتنی

برای استریل کردن این ابزارها از روش استریلیزاسیون بخار استفاده می شود و اگر این ابزاها به حرارت حساس باشند، در اینصورت از اتیلن اکساید یا گاز پلاسماي پراکسید هیدروژن برای ضدعفونی کردن آن ها استفاده می شود. البته قبل از آن باید ابتدا مواد عالی و معدنی روی آن ها پاک شود.

نیمه بحرانی

اگر ابزارها با عشاهای سلولی، پول و یا مخاط ها در تماس بوده باشند، می توانند آلوده شوند، بنابراین حتما باید ضدعفونی شوند. از جمله این ابزارها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

* وسایل درمانی و بیهوشی

* آندوسکوپ ها

* تیغه لارنگوسکوپ ها

* پروب ها

* کانترهای مانومتر آنورکتال

* حلقه های تنظیم کننده دیافراگم

برای این ابزارهای نیمه بحرانی، باید از ضدعفونی کننده های سطح بالا استفاده کرد. ضدعفونی این ابزارها توسط پاستوریزاسیون ویا محلول های ضدعفونی کننده صورت می گیرد.

غیربحرانی

برای تمیزی این ابزارها که با پوست سالم تماس داشته اند، از ترکیبات فنیک، یدفورها و الکل استفاده می شود. از جمله ای ابزارهای نیمه بحرانی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

* کاف های فشارسنج

* عصای زیربغل

* ظروف غذا

* میز کنار تخت و …

موارد بسیار دیگری در مورد کاربردهای ضدعفونی کننده ها وجود دارد که به پاره ای از آن ها می پردازیم:

بهتر است مواد غذایی را که خریداری می کنید قبل از گذاشتن درون یخچال یا کابینت، ضدعفونی کنید. البته باید ضدغفونی کننده ای که استفاده می کنید بدون مواد الکی و سمی باشد. در محیط آشپزخانه، سینک و اسکاچ ها به دلیل اینکه اکثرا رطوبت دارند، محل مناسبی برای رشد عوامل بیمای زا هستند. پس حتما باید ضدعفونی شوند. همچنین پس از اینکه سطل زباله را خالی کردید باید آن را ضدعفونی کنید. در محیط هایی نیز که فکر می کنید آلوده هستند، حتی می توانید لباسهایتان را و حتی مبل و پرده و دیگر جاها را ضدعفونی کنید.

زمانی که فردی در خانواده ناقل ویروس باشد، باید تمام دستگیره ها، کلید برق و … را که فرد بیمار با آنها تماس داشته را ضدعفونی کنید. مخصوصا سرویس های بهداشتی که از مهمترین موارد انتقال ویروس هستند. حتی در محل کار نیز می توانید برای تمیز کردن وسایل شخصی استفاده کنید. در چنین مواردی دستمال کاغذی را به محلول آغشته کرده و روی وسایل بکشید. حتی برای ضدعفونی گوشی، سوئیچ و … نیز میتوانید از این مواد استفاده کنید.

ویژگی های یک ضدعفونی کننده خوب

اگر قرار باشد محدوده ای ضد عفونی شود، باید از ماده ضدعفونی کننده ای استفاه شود که موفق شده مجوزهای مربوطه و تاییدیه های آزمایشگاه های معتبر را دریافت کند. همچنین باید خاصیت مکروب کشی داشته و دارای رنگ و بوی مطبوعی باشد که بتواند بوع نامطبوع فضا را بگیرد. در عین حال باید قابلیت از بین بردن میکروب ها و باکتری روی سطوح را داشته و از ایجاد فارچ و کپک و… بر روی این سطوح پیشگیری کند. برای این کار باید حداکثر اثربخشی را داشته باشد.

از طرفی باید استفاده از آن آسان بوده و قیمت مناسبی نیز داشته باشد. در ساخت اسپری ضدعفونی کننده از مواد سمی استفاده نشود و علاوه بر ضدعفونی، باید خاصیت تمیز کنندگی هم داشته باشد. اثر نامطلوب و خورندگی نداشته باشد تا بتوان از آن برای سطوح مختلف استفاده کرد. مهمترین نکته اینکه اثرات زیست محیطی در پی نداشته باشد و در صورت ترکیب شدن با مواد شوینده و شیمیایی، خواص خود را حفظ کند. از موارد دیگر قابل توجه اینکه قابل اشتعال نبوده، محلول در آب و پایدار بوده و نیاز به شستشوی مجدد نباشد و اگر برای دست استفاده می شود باعث ایجاد عوارض پوستی نشود.

ضدعفونی کننده ها در چه زمینه هایی استفاده می شوند؟

مراکز درمانی

در مکان هایی مثل بیمارستان ها، درمانگاه ها و داروخانه ها که بیشتر در معرض آلودگی قرار دارند، باید حتما از این مواد استفاده کنند. حتی در نانوایی ها، سوپرمارکت ها و شیرینی فروشی ها و … که به نوعی به مردم خدمات می دهند حتما باید از ضد عفونی کننده ها استفاده شود. به طور کل باید درمشاغلی که با مردم سروکار دارند، حتما باید موارد بهداشتی را هم مردم و هم ارائه کننده خدمات رعایت کنند.

البته باید در استفاده از ضدعفونی کننده ها مواردی رعایت شود؛ برای مثال ممکن است افردی به این مواد حساسیت داشه باشند، بنابراین در صورت استفاده باید پنجره ها را باز کنید. مورد دیگر اینکه وقتی به خانه می روید یک بار وسایل خود را ضدعفنونی کنید کافی بوده و نیاز نیست هر ساعت ضدعفونی شوند و یا بارها دست های خود را بشویید. چرا که شستن مکرر دست ها ممکن است عوارضی به دنبال داشته باشد.

به تمامی فرایندهای مرتبط با پاکسازی، ضدعفونی و اسنریلیزاسیون آلودگی زدایی می کنند. اگر این فرایند به درستی انجام شود، یک وسیله آلوده، به یک وسیله ایمن تبدیل می شود. بسیاری از عفونت های بیمارستانی ناشی از وسایل پزشکی آلوده است. برای جلوگیری از این مشکل، باید تمام میکروارگانیسم های زنده را نابود کرده و اگر انجام این کار غیرممکن بود، می توان تا جای ممکن تعداد آنها را کاهش داد. بدین منظور باید نسبت به مواد ضدعفونی کننده اطلاعات کافی به دست آورد و نوع وسایلی که باید برای از بین بردن آنها به کار می رود را شناخت.

دندانپزشکی

در زمینه دندانپزشکی هم گزارش هایی مبنی بر آلودگی یونیت های دندانپزشکی وجود دارد که عوارضی را به دنبال خواهد داشت. بنابراین باید از مواد ضدعفونی کننده مناسب و بی خطری برای پاکسازی آنها استفاده کرد. توربین های دندانپزشکی چون از پتانسیل بیشتری برای انتقال میکروب ها و ویروس ها برخوردارند می توانند به راحتی انتقال دهنده ویروس ها و باکتری ها باشند.

چون این توربین ها خیلی با سرعت متوقف می شوند، مایعات آلوده زا مثل بزاق وارد لوله ها می شود. بنابراین حتما باید پس از استفاده برای هر بیمار به خوبی ضدعفونی و استرلیزه شده تا برای بیمار بعدی آماده باشند.

البته متخصصین ضدعفونی می توانند در خانه و محل کار حاضر شوند که در اینصورت نیاز شما به مواد ضدعفونی کننده کمتر شده و هزینه های ضدعفونی کمتر می شود. این متخصصین نقاط پرخطر را شناسایی کرده و به وسیله ضدعفونی کننده های کم خطر یا بی خطر که ساکنین را آزار ندهد، باعث نابودی تمام میکروب ها و ویروس ها شوند.

انواع ضدعفونی کننده از لحاظ نوع محصول

انواع ضد عفونی کننده ها معمولا به صورت محلول یا ژل عرضه می شوند که هر یک نقاط ضعف و قوت خود را دارند.

محلول های ضدعفونی کننده

با توجه به اینکه محلول های ضدعفونی کننده تنوع بالایی دارند و تولید کنندگان این محصولات هم مدعی بهترین بودن محصول خودشان هستند، اما همچنان برخی ابهامات درباره عملکرد آنها وجود دارد.

یک محلول ضدعفونی کننده قابل عرضه در بازار، باید بتواند تاییدیه های لازم را از سازمان غذا گرفته و موفق به دریافت سیب سلامت گردد. همچنین باید تاییدیه های آزمایشگاه ها معتبر بین المللی را نیز داشته باشد. به علاوه باید این قابلیت را داشته باشد که بتواند نزدیک به 100% از قارچ ها، ویروس ها و باکتری را از بین ببرد. یعنی بتواند طیف وسیعی از میکرو ارگانیسم ها را در حداقل زمان ممکن نابود کنند.

همچنین بهتر است این محلول ها تا جای ممکن اثر زیست محیطی نداشته باشند. البته که تولید محصولی که طبیعی و ارگانیک بوده و از طرفی اثربخشی بالایی داشته باشد، کار پیچیده ای است. حتی گاهی فرموله کردن گیاهان دارویی به مراتب سخت تر از ترکیبات صنعتی و شیمیایی است.

پراستفاده ترین محلول های ضدعفونی کننده

از پراستفاده‌ترین ضدعفونی‌کننده‌ها می توان به نوع الکلی آنها اشاره کرد که در نابودی میکروب‌ها و باکتری‌ها کارآمد هستند. از جمله ضدعفونی کننده های الکلی می توان به اتانول، ایزوپروپانول و پروپانول اشاره کرد که برای پاکسازی سطح پوست مورد استفاده قرار می گیرند. از آنجایی که الکل توانایی بالایی در از بین بردن ساختار پروتئین‌ها و انعقاد میکروب ها دارد، به یک ماده کارآمد ومناسب برای از بین بردن انواع زیادی از ویروس ها و باکتری ها تبدیل شده است.

البته اگر محول مورد نظر فقط الکل خالص باشد و با ماده دیگر ترکیب نشده باشد، توانایی زیادی در از بین بردن میکروب ها نخواهد داشت.

چون اگر بدون آب باشد، ساختار پروتئین‌ها به کلی از بین از بین نخواهد رفت. این موضوع باعث شده است که محلول های ضدعفونی کننده در بهترین حالت، 60 الی 95 درصد الکل، و مابقی آب و ترکیبات دیگر باشد.
ضدعفونی کننده های الکلی
با این تفاسیر می توان گفت که الکل صنعتی انتخاب خوبی برای تمیزکردن دست‌ها باشد، اما آیا واقعا این طور است؟

در اینکه الکل یک محلول ضدعفونی کننده قوی بوده و توان بالایی در از بین بردن ارگانیسم ها دارد، شکی نیست، اما می تواند عوارضی برای پوست به همراه داشته باشد. مخصوصا برای کسانی که مدام دستانشان را با الکل تمیز و ضدعفونی می کنند.
الکل باعث می شود رطوبت پوست از بین رفته و ترک بخورد. خشک شدن بیش از حد پوست و ترک ‌خوردن آن، می تواند انتقال عفونت‌ها را بیشتر کند؛ بنابراین استفاده زیاد از الکل، با محدودیت هایی همراه است. مگر آنکه بتوان به محلول مورد نظر، نرم‌کننده هایی اضافه کرد که مشکل خشک شدن پوست را حل کند.

antiseptics

ضدعفونی کننده های غیر الکلی

به‌طورکلی، دو نوع ضدعفونی‌کننده برای دست داریم که یکی ضدعفونی‌کننده الکلی و دیگری بدون الکل است. برای تهیه محصولات بدون الکل، معمولا از موادی مثل کلراید یا تریکلوزان استفاده می‌کنند.

این محصولات در مقایسه با محلول های الکلی، عوارضی برای پوست ایجاد نمی کنند. اما نکته ای که در مورد آنها وجود دارد این است که غلظت ترکیب‌هایی که در آنها به کار رفته باید مقدار معینی برسد که بتواند ارگانیسم ها را از روی پوست پاک کند.

با توضیحاتی که ارائه دادیم، متوجه شدیم که الکل این توانایی را دارد که طیف وسیعی از باکتری‌ها و ویروس‌ها را از بین ببرد و این دقیقا، چیزی است که از یک محلول ضدعفونی کننده خوب انتظار می رود. پس می توان نتیجه گرفت که در مواقعی که به آب و صابون دسترسی نداریم، ضدعفونی‌کننده‌های دست الکلی بهترین گزینه هستند.

میزان الکل در ترکیبات ضدعفونی کننده ها

در کل کارایی ضدعفونی کننده های الکلی، به میزان الکلی که در ترکیب آنها استفاده شده است بستگی دارد. یعنی چیزی در حدود 60 الی 95 درصد محلول باید از الکل باشد. برای مثال محلولی که حاوی 60 درصد الکل بوده و در ترکیب آن از نرم کننده هایی مثل گلیسیرین و آلوئه ورا استفاده شود که مانع خشکی پوست شود، انتخابی ایده آل است، مثل ژل های ضدعفونی کننده.

نکته دیگری که باید در مورد ترکیبات ضدعفونی‌کننده وجود دارد این است که تاثیر مدام و آنی در از بین بردن میکروب ها دارند؛ یعنی بلافاصله پس از استفاده، میکرب‌ها نابود می شوند و دست تا مدت نسبتا زیادی تمیز می ماند. در خیلی از این محصولات، از ترکیباتی مثل غلظت‌دهنده‌ها (thickeners) و مواد خوش بو کننده هم استفاده می‌شود که برای مصرف کنندگان خوشایند باشد.
نحوه استفاده از ضدعفونی کننده ها
طرز استفاده صحیح از ضدعفونی‌کننده دست اینگونه است که در زمان استفاده، باید مقدار مناسبی از آن را به مدت ۲۰ ثانیه روی دست‌ خود بمالید، طوری که تمام دست آغشته شود و سپس بگذارید دست هایتان در معرض هوا قرار گرفته و خشک شوند.

ژل های های ضدعفونی کننده الکلی

ژل‌های ضد عفونی کننده ای که برای شست و شوی دست ها استفاده می شود، محصول جدیدی نیست. این ژل ها که بر پایه الکل هستند، همانند محلول های ضدعفونی کننده ای که به صورت اسپری هستند، در جاهایی استفاده می شوند که امکان شستشوی دست با آب و صابون وجود ندارد.

ژل های های ضدعفونی غیرالکلی

این ژل‌ها در رنگ‌ها و رایحه‌های مختلفی در بازار عرضه می شوند. برخی از این ژل های ضدعفونی کننده ممکن است فاقد الکل باشند و از ترکیبات غیر الکلی در ساخت آنها استفاده شده باشد. حتی گاها دیده می شود که دستور ساخت چنین ژل هایی در شبکه های مجازی و اینترنت آموزش داده می شود. تا جایی که خیلی از ژل های ضدعفونی کننده ای که در بازار وجود دارند بدون الکل و ساده هستند و می توان گفت عملا در بیمارستان ها و مراکز درمانی نمی شود از آنها استفاده کرد. بنابراین این سوال مطرح می شود که کدام یک از ژل های ضدعفونی کننده نقش بیشتری در از بین بردن انواع میکروب ها، قارچ ها و باکتری ها دارند؟

ژل های ضدعفونی کننده الکلی یا غیر الکلی؟

متخصصان بر این باورند که انواع اسپری ها و ژل های ضدعفونی کننده در صورتی می توانند باعث نابودی ارگانیسم ها شوند که، حاوی حداقل 60 درصد الکل باشند.

باورهای غلط درمورد ژل های ضدعفونی کننده

ممکن است شما هم شنیده باشید که گفته می شود اگر از ژل ضدعفونی کننده در برابر گرما و تابش مستقیم آفتاب استفاده کنید، ممکن است منجر به انفجار شود و این باعث نگرانی هایی در مورد استفاده از ژل های ضدعفونی شده است. ممکن است خیلی ها گمان کنند الکل موجود در این ژل ها قابل اشتعال است و می ترسند از این که آن را در جیب یا کیف خود بگذارند. اما بهتر است بدانید که این ترس ها بی مورد هستند.

نظر متخصصین در مورد انفجار ژل های ضدعفونی کننده

روزنامه لیبراسیون چاپ فرانسه در مورد خطر اشتعال این ژل ها می گوید که باید به دستورالعمل هایی که روی این ژل ها نوشته شده اند دقت کنید؛ چون در اکثر آنها دمای احتراق نوشته شده است. دمای احتراق در این ژل ها معمولا بین ۴۰۰ تا ۴۵۰ درجه سانتی‌گراد است. شرکت های فرانسوی تولید کننده این محصولات، اعلام کرده اند که اگر این ژل در داخل اتومبیل و زیر گرما باشند، باز هم امکان آتش گرفتن آنها وجود ندارد، چون که در این حالت دمای ماشین بیشتر از 70 درجه سانتی گراد نخواهد بود. پس با این تفاسیر شعله گرفتن این ژل ها، امری غیر ممکن است.

آب و صابون بهتراست یا محلول ها و ژل های ضدعفونی کننده؟

در مورد استفاده از انواع ضد عفونی کننده ها باید به این نکته توجه داشته باشید که درست است که ضدعفونی کننده ها می توانند مقدار قابل توجهی از میکروب ها را از روی دست شما پاک کنند اما اگر دست ها چرب یا کثیف باشند، این ضدعفونی کننده ها تاثیری در از بین بردن میکروب ها نخواهند داشت. نکته دیگر اینکه اگر به هر دلیلی وارد دهان شما شدند، می توانند باعث مسمومیت شوند.

متخصصین تاکید دارند که در صورت دسترسی نداشتن به آب و صابون، برای کاهش انواع میکروب ها، ویروس ها و باکتری ها از روی پوست از ژل های ضدعفونی کننده ای استفاده کنید که الکلی با غلضت 60 درصد را داشته باشند. به این ترتیب مانع از انتقال ویروس ها به دیگری خواهید شد.

با توجه به مواردی که اشاره کردیم و از مزایا و معایب ضدعفونی کننده های الکلی و غیرالکلی گفتیم، شستن دست ها با آب و صابون بهترین گزینه است، چرا که باعث از بین رفتن انواع ارگانیسم های روی دست شده و هیچ گونه خطری هم برای فرد ندارد. استفاده از ضدعفونی ها تنها زمانی توصیه می شود که فرد دسترسی به آب و صابون برای شستشوی دست ها نداشته باشد.

با توجه به مطالبی که در مورد ضدعفونی کننده های الکی و غیر الکلی گفته شد، می توان گفت در شرایطی مثل الان که با کووید-19 در گیر هستیم، بعد از شست‌ وشوی دست ها با آب و صابون، بهترین گزینه، محصولات ضدعفونی‌کننده الکلی هستند.

هنوز ماهیت دقیق ویروس کووید-۱۹ معلوم نیست و درمان قطعی هم برای از بین بردن آن وجود ندارد، پس باید نکات بهداشتی را رعایت کرده و مرتب دست ها را بشویید تا مانع از شیوع بیشتر آن شوید

ضدعفونی کننده ها را می توان از لحاظ شرکت سازنده یا واردکننده به چند دسته تقسیم بندی کرد. شرکت های زیادی در زمینه تولید ضدعفونی کننده ها فعالیت می کنند. اما نکته مهم و قابل توجه این است که باید برندی را انتخاب کرد که معتبر و دارای مجوز باشد.

1-   ضدعفونی کننده دست آتی

در دوران شیوع ویروس کرونا و همچنین در فصل زمستان که بیماری آنفولانزا شیوع بیشتری دارد، استفاده از ضدعفونی کننده های دست می تواند دست ها را تمیز و بدون آلودگی نگه دارد. همچنین از ابتلا به بیماری جلوگیری می کند. برند آتی، یکی از برندهای آرایشی بهداشتی ایرانی است که در زمینه تولید ضدعفونی ها توانسته است بهترین و باکیفت ترین ها را تولید کند.

ضدعفونی هایی که توسط برند آتی تولید می شوند، انواع مختلفی دارند. ژل و محلول دو نوع ضدعفونی تولید شده توسط برند آتی هستند که در حجم های مختلفی تولید می شوند. یکی از پرفروش ترین محصولات ضد عفونی این برند، اسپری ضد عفونی کننده دست است.

2-   ژل ضدعفونی کننده آنیون

یکی از انواع ضدعفونی کننده های پراستفاده، ژل ها هستند. آنیون شرکتی است که ژل های ضدعفونی دست را تولید می کند. این شرکت، شرکتی فرانسوی است که در ابتدا کار خود را با تولید ضدعفونی کننده لبنیات آغاز کرد. در حال حاضر این شرکت مواد ضدعفونی کننده خود را از نمک وانادیم تولید می کند. همچنین توانسته است ضدعفونی کننده های مورد استفاده در بخش مختلف بیمارستانی را هم تولید کند.

ژل ضدعفونی کننده آنیون، دارای دو نوع الکل به نام های اتانول و فنوکسی اتانول است. ژل های دست آنیون، در دو نوع بدون اسانس و حاوی اسانس تولید می شوند. از ویژگی های ژل های آنیون این است که در حین استفاده و مالش دست ها به یکدیگر، ژل به مایع تبدیل شده و جذب پوست می شود.

3-   برند لیزوفرم

یکی دیگر از برندهای خارجی تولید کننده ضدعفونی، برند آلمانی لیزوفرم است. این شرکت کار خود را از سال 1900 میلادی آغاز و تا به امروز محصولات ضدعفونی کننده زیادی را به بازار عرضه کرده است. محصولاتی که توسط این شرکت تولید می شوند با دو نام تجاری لیزوفرم و لیزوفرمین به فروش می رسند. ضدعفونی کننده های دست و سطوح برای بیشتر افراد مناسب است. این شرکت چندین محصول ضدعفونی کننده برای دست و سطوح در حجم های مختلف تولید می کند. به غیر از آن ضدعفونی کننده های مخصوص مصارف خاص از جمله بیمارستان را هم تولید می کند.

از ویژگی های منحصر به فرد محصولات ضدعفونی کننده این برند، می توان به خاصیت فوق العاده ضد خشکی پوست اشاره کرد. استفاده از الکل حتی مقاوم ترین باکتری ها را هم از بین می برد. اما مشکلی که در استفاده از الکل وجود دارد، این است که پوست را خشک می کند. برند لیزوفرم توانسته است که با تولید مکمل های خاصی، مانع از خشک شدن پوست بعد از استفاده از محلول شود. نکته قابل توجه دیگری که درمورد این برند وجود دارد این است که در حال حاضر محصولات لیزوفرم به عنوان یکی از بی خطرترین ها شناخته می شود. در ساخت این محصولات، از رایحه استفاده می شود تا دست ها بعد از استفاده و ضدعفونی شدن، خوشبو شوند.

4-   برند میکروزد

یکی دیگر از انواع برندهای ضدعفونی کننده، برند میکروزد است که ضدعفونی های خود را در انواع مختلفی تولید می کند. برای مثال می توان به ضدعفونی های بیمارستانی، دامپزشکی و صعنتی اشاره کرد. ضدعفونی های بیمارستانی شامل ضدعفونی کننده هایی هستند که برای ضدعفونی کردن سطوح، محل زخم ها و غیره استفاده می شود. ضدعفونی کننده های دامپزشکی برای ضدعفونی کردن جای دام ها، ماشین آلات، سالن کشتار و غیره استفاده می شود. ضدعفونی کننده های صنعتی نیز برای ضدعفونی کردن سطوح، زمین های سالنی، دیوارها و غیره استفاده می شوند.

5-   برند فیروز

یکی دیگر از انواع برندهای ضدعفونی کننده، برند فیروز است. فیروز شرکتی بهداشتی و ایرانی است که بیش از 47 سال سابقه دارد. محلول های ضدعفونی کننده فیروز در بین مردم معروف هستند و در هر مغازه یا فروشگاهی می توان آن ها را پیدا کرد. با شیوع بیماری کرونا، شرکت فیروز تولید انواع ضدعفونی کننده های دست، سطوح مختلف، سبزیجات و غیره را تولید کرد. کیفیت محصولات فیروز بالا بوده و افراد زیادی از این برند استفاده می کنند.

6-   برند پادینا

از دیگر برندهای فعال در زمینه تولید ضدعفونی کننده ها، برند پادیناست که زیرمجموعه ای از شرکت اکسیر کادوس است. این برند انواع ضدعفونی کننده های دست و سطوح را در حجم های متفاوتی تولید می کند و توانسته است بخشی از بازار را به خود اختصاص دهد.

7-   برند استریلویم

برند استریلویم تحت نظر شرکت BODE فعالیت می کند. به غیر از کیفیت بالای محصولات استریلویم، بسته بندی های محصولات بسیار شیک و زیبا انجام شده است. به طوری که در نگاه اول، مشتری را جذب خود می کند. یکی از انواع محصولات این برند، ضدعفونی کننده دست است که در آن ترکیبی از 2 نوع الکل دیده می شود. نرم کننده نیز در این محلول به کار رفته است. به این دلیل که با استفاده زیاد از آن، پوست دست آسیب نبیند. در حال حاضر یکی از محبوب ترین و پرفروش ترین محلول های ضدعفونی، محلول استریلویم است. چرا که در کمتر از یک دقیقه تمامی ویروس ها و باکتری های روی دست را از بین می برد.

8-  برند رضا راد

شرکت رضا راد یکی از شرکت های معتبر در زمینه تولید محصولات بهداشتی و ضدعفونی کننده می باشد که هم اکنون با تولید محصولاتی همچون درموسپت پلاس، سارفوسپت کوییک پلاس، ژل MY HAND و محلول ضدعفونی کننده MY HAND ، سارفوسپت فوم، سارفوسپت ابزار و بسیاری از محصولات دیگر در حجم ها و بسته بندی های متنوع، سهم بزرگی از بازار ایران را به خود اختصاص داده است.

9- برند کیمیافام

شرکت کیمیا فام یکی از معتبرترین شرکت های تولید کننده محصولات دارویی و بهداشتی در ایران است و یکی از معروفترین ضدعفونی کننده های بازار به نام نانوسیل دی 2 پلاس (+NANOSIL D2 )تولید این شرکت میباشد.این محصول در 2 مدل، محلول  ضد عفونی کننده دست نانوسیل و محلول ضدعفونی کننده هوای محیط، سطوح و تجهیزات نانوسیل و در بسته بندی های متنوع در بازار موجود می باشد.

10-  برند برنا

یکی دیگر از شرکت های فعال در حوزه محصولات بهداشتی و ضدعفونی شرکت آیریا برنا می باشد.این شرکت با تولید محصولاتی مانند Dr. BORNA Handrub و iSept fast و iSept benzox سهم عمده ای از بازار محصولات بهداشتی را به خود اختصاص داده است.

جدول تولید کننده های داخلی و خارجی

داخلی خارجی
آتی آنیون
میکروزد لیزوفرم
فیروز استریلویم
رضا راد new
نانوسیل شرکت کیمیا فام
new
به بان شیمی new

از جمله نکات مهم درباره ضدعفونی کننده ها این است که باید نحوه استفاده و نکات ایمنی در حین استفاده را رعایت کنید. دانستن روش صحیح استفاده از ضدعفونی کننده ها به شما در پیشگیری از حوادث و اتفاقات کمک می کند. در ادامه نکات موجود در همین موضوع را بررسی می کنیم و همچنین به سوالات رایجی از جمله این که آیا ضدعفونی کننده ها می توانند باعث مسومیت شوند؟ پاسخ دهیم. همچنین اشاره ای هم به تاثیر ضدعفونی کننده ها بر ریه خواهیم داشت.

روش صحیح استفاده از ضدعفونی کننده ها

دست ها، سطوح و وسایل از جمله راه های انتقال بیماری در بین افراد هستند. بنابراین استفاده از ضدعفونی کننده برای پاکسازی دست و سطوح، نکته ای مهم است که باید توسط افراد رعایت شود. در مکان هایی مانند مطب دکتر یا بیمارستان از ضدعفونی کننده ها به مقدار بیشتری استفاده می شود. چرا که این مکان ها از جمله مکان های پرخطر برای انتقال بیماری ها هستند. با شیوع بیماری کرونا و ابتلا چندین میلیون نفر به این بیماری، نهادهای بهداشتی تاکید بیشتری بر استفاده از مایع های ضدعفونی دارند. چرا که یکی از راه های مصون ماندن از بیماری واگیردار کرونا، عدم تماس با محیط آلوده است. در هنگام خروج از خانه باید یک ضدعفونی کننده دست (ژل یا مایع) همراه خود داشته باشید و مرتب دست های خود را ضدعفونی کنید. این کار باعث از بین رفتن ویروس و باکتری های روی دست شما می شود.

اما آن چه که اهمیت زیادی پیدا می کند این است که روش صحیح استفاده از ضدعفونی کننده ها چیست؟ آیا همیشه استفاده از ضدعفونی کننده ها تاثیر دارد؟ چطور می توان فهمید که کدام روش موثرتر است؟ اولین نکته ای که در این جا به آن اشاره می کنیم این است که دست های کثیف یا چرب به خوبی با ضدعفونی کننده ها تمیز نخواهند شد. به عبارت دیگر ضدعفونی کننده روی دست هایی که چرب و کثیف باشند، تاثیری ندارد. طبق تحقیقی که اخیرا صورت گرفته، بیشترین جایی که موادضدعفونی تاثیر گذار هستند، محیط هایی مانند بیمارستان و کلینیک است. پس برای افزایش تاثیر ضدعفونی کننده، بهتر است ابتدا دست ها را با آب و صابون شسته و بعد از ضدعفونی استفاده کنید. لازم به ذکر است که طبق گفته کارشناسان، شستن دست با آب و صابون یکی از موثرترین و قوی ترین روش ها برای از بین بردن ویروس و باکتری هاست. شاید از خود سوال کنید که اگر به آب و صابون دسترسی نداشتیم، چه کاری باید انجام دهیم؟ در این صورت از ضدعفونی دارای 60 درصد الکل استفاده کنید.

antiseptics

نحوه استفاده و نکات ایمنی در حین استفاده

چند نکته ساده در مورد استفاده از ضدعفونی کننده ها وجود دارد که رعایت کردن آن ها باعث می شود که نتیجه بهتری بگیرید. اگر از ژل ضدعفونی کننده استفاده می کنید، هنگام استفاده سعی کنید که ژل را روی تمام نقاط دست خود بمالید. همچنین یک دقیقه صبر کنید تا ژل خشک شود. اگر از الکل استفاده می کنید. باید بدانید که الکل زیر 60 درصد قادر به از بین بردن باکتری ها نیست و باید درصد 60 الی 95 را استفاده کنید. البته نمی توان گفت که بی تاثیر است. الکل زیر 60 درصد جلوی رشد باکتری و ویروس روی دست را میگیرد. اما به طور کامل آن ها را از بین نمی برد. یک نکته ایمنی مهم در استفاده از ضدعفونی ها این است که هیچ گاه نباید آن را ببلعید. چرا که باعث ایجاد مسمویت و حتی گاهی باعث مرگ می شود. استفاده از ضدعفونی کننده وقتی بلامانع و بی خطر است که خارج از پوست استفاده شود. استفاده روی زخم باز، چشم ها و درون بینی و دهان اصلا توصیه نمی شود. بیشترین کسانی که به دلیل خوردن ضدعفونی مسموم می شوند، کودکان هستند. بنابراین باید سعی کنید که این مواد را دور از دسترس کودکان قرار دهید. برخی از ضدعفونی کننده ها مانند ژل ها، رنگ و بوی خوبی دارند. همین امر باعث جذب کودکان می شود. حتی اگر برای فرزندان از این ژل ها استفاده می کنید، سعی کنید که نظارت کامل داشته باشید و آن را در دسترس کودک قرار ندهید.

آیا ضدعفونی کننده ها می توانند باعث مسمومیت شوند؟

همانطور هم که در بخش قبلی اشاره کردیم، درصورت استفاده نادرست از ضدعفونی کننده ها، احتمال مسمومیت وجود دارد. گاهی به دلیل استنشاق و بو کردن فرد دچار مسمویت شود. علایم آن نیز شامل سرفه کردن، گلودرد، داشتن احساس سوزش در استخوان سینه و تنگی نفس است. اگر مواد ضدعفونی کننده با چشم فردی تماس داشته باشند، مسمومیت ایجاد می کند که اشک ریزی، قرمزی و اختلال در بینایی از جمله علایم آن است. در صورت مشاهده هر یک از این علایم باید سریعا به پزشک مراجعه کنید. برخی از افراد با استفاده از مواد ضدعفونی کننده روی پوست، دچار حساسیت یا مسمومیت پوستی می شوند. این دسته از افراد معمولا دچار قرمزی پوست می شوند.

با توجه به این که در ضدعفونی کننده ها، از موادی چون الکل ها استفاده می شود، باید توجه داشت که الکل وقتی وارد بدن می شود، خیلی سریع جذب سیستم گوارش انسان می شود. در دوران بیماری کرونا، بیشتر افراد به غلط تصور می کنند که نوشیدن الکل باعث جلوگیری از ابتلا به کرونا می شود. نوشیدن الکل تنها باعث ایجاد مسمومیت شده و بسیار خطرناک است. بعد از نوشیدن الکل، علایمی چون استفراغ، بی حالی و گیجی در فرد دیده می شود که باید سریعا با اورژانس تماس بگیرید. فردی که دچار مسومیت با الکل شده، نباید فعالیت هایی مانند رانندگی را انجام دهد. همچنین از مصرف قهوه و سایر نوشیدنی های کافئین دار، باید جلوگیری شود. فردی که دچار مسمویت الکی شده باشد، باید از خوابیدن خود جلوگیری کند چرا که امکان بیهوشی وجود دارد.

تاثیر ضدعفونی کننده ها بر ریه

یکی از سوالات رایج مردم درمورد ضدعفونی کننده ها این است که چه تاثیری روی ریه ها دارند؟ متخصصین در پاسخ به این سوال گفته اند که در صورتی که استفاده از ضدعفونی کننده ها مناسب و با غلظت استاندارد باشد، مشکلی پیش نخواهد آمد. آن چه که متخصصین توصیه کرده اند، این است که برای ضدعفونی کردن دست و سطوح از الکل استفاده شود. همچنین اگر از وایتکس استفاده می کنید، همراه 1 واحد وایتکس باید 9 واحد آب مخلوط کنید. نکته مهم و قابل توجه این است که در صورت استفاده بی رویه و نامناسب از ضدعفونی کننده ها، مشکلات ریوی و تنفسی ایجاد خواهد شد. با توجه به شیوع بیماری کرونا، افرادی که به این بیماری مبتلا می شوند، دستگاه تنفسی آن ها آسیب بیشتری می بیند و لازم است که در استفاده از ضدعفونی کننده ها، دقت بیشتری داشته باشند.

شرح مشخصات و ترکیبات شیمیایی

یک ضدعفونی کننده خوب باید مشخصات لازم را داشته باشد. از جمله مشخصات ضدعفونی کننده، این است که روی بسیاری از انواع میکروب ها تاثیر گذار بوده و آن ها را از بین می برد. همچنین در کنار کشنده بودن، برای انسان باید بی خطر باشد و باعث بروز مشکل یا بیماری نشود. هرچند که ضدعفونی کننده ها از نظر علمی برای انسان خطرناک هستند و گاهی بر اثر استفاده بی رویه، فرد دچار مسمومیت می شود. یکی از مشخصات ضدعفونی کننده خوب، این است که باید بتواند کار خود را در کوتاه ترین زمان ممکن انجام دهد. ضدعفونی های خوب و ایده آل در کمتر از 1 دقیقه میکروب ها رو از بین می برند. قابلیت رقت در آب از دیگر مشخصات یک ضدعفونی کننده خوب است. علاوه بر قابلیت رقت، پایدار بودن آن چه در غلظت و چه در رقیق بودن، نشانه خوب بودن ضدعفونی است. یکی از مشخصات مهم در ضدعفونی کننده ها این است که در هنگام تماس با فلزات یا سایر اجسام مانند پلاستیک، باعث خورندگی نشوند. همچنین فردی که از ضدعفونی کننده برای تمیز کردن دست های خود استفاده می کند، نباید دچار عارضه پوستی و حساسیت شود. دوستدار محیط زیست بودن و نداشتن خطر برای محیط زیست از دیگر مشخصات ضدعفونی کننده خوب است.

استفاده از ترکیبات شیمیایی مختلف باعث ایجاد تفاوت در بین ضدعفونی کننده ها می شود. به همین دلیل است که ضدعفونی کننده ها به گروه های مختلفی تقسیم بندی می شوند. برای مثال ضدعفونی کننده های سطح پایین دارای ترکیبات خاصی هستند که می توانند تمامی باکتری ها را از بین ببرند. البته این گروه از ضدعفونی کننده ها قادر به کشتن باکتری باسیل سل نیستند. ویروس های پوشش دارد یا بدون پوشش و همچنین قارچ ها توسط این گروه از ضدعفونی کننده ها، از بین می روند. در کنار این گروه، ضدعفونی کننده های سطح متوسط را هم داریم که باکتری هایی که دیواره سلولی آن ها از جنس چربی باشد و همچنین بعضی ویروس های بدون پوشش را از بین می برند. بعلاوه قارچ ها هم توسط این گروه از ضدعفونی کننده ها از بین می روند. لازم به ذکر است که اسپورهای باکتریایی، توسط این گروه از ضدعفونی کننده ها، از بین نمی روند. گروه دیگری از ضد عفونی کننده ها هستند که با نام ضدعفونی کننده های سطح بالا شناخته می شوند. این گروه از ضدعفونی کننده ها، درصورتی که با غلظت مناسب استفاده شوند، به خوبی می توانند طیف وسیعی از میکروب ها را از بین ببرند و محیط را برای مدت طولانی تمیز نگه دارند به طوری که از رشد میکروب ها جلوگیری شود.

انواع ترکیبات ضدعفونی کننده ها

الکی یکی از انواع موادی است که برای تولید ضدعفونی کننده استفاده می شود. الکل در آب حل می شود و همچنین قابلیت بخار شدن را دارد. الکل به طور کلی در دو نوع اتانول و ایزوپروپیل وجود دارد. الکل ماده ای است که در گروه ضدعفونی کننده های سطح متوسط قرار دارد. نکته قابل توجه در مورد الکل این است که قادر به از بین بردن اسپورها نیست. اسپورها نوعی میکروب هستند که نسبت به شرایط بد مقاومت می کنند و سخت تر از بین می روند. الکل به گونه ای عمل می کند که می تواند پروتئین ها را از بین ببرد. اتانول، نوعی الکل است که اگر بالای 60 درصد استفاده شود، بیشترین تاثیر را در کشتن میکروب ها دارد. توصیه می شود که از اتانول 70 درصد برای ضدعفونی کردن دست ها استفاده کنید چرا که تاثیر میکروب کشی بسیار بالاتر است. همچنین اگر درصد الکل خیلی بالا باشد، زود تبخیر شده و کارایی خود را از دست می دهد.

کلر نیز ماده ای است که به عنوان ضدعفونی کننده ها استفاده می شود. از کلر به مقدار زیادی برای تولید ضدعفونی کننده ها استفاده می شود. کلر در گروه ضدعفونی کننده های متوسط قرار می گیرد. کلر نوعی ضدعفونی کننده ارزان قیمت است که عملکرد خوبی در از بین بردن میکروب ها دارد. زمان کشتن میکروب توسط کلر بسیار پایین است. از کلر ترکیبات مختلفی ایجاد می شود. برای مثال می توان به دی اکسید کلر اشاره کرد. این ترکیب این است که پایداری بیشتری داشته و بهتر می توانند میکروب ها را بکشند. به جز کلر، فرمالدئید، نوعی ترکیب است که برای تولید ضدعفونی کننده ها استفاده می شود. این نوع ترکیب، در گروه ضدعفونی کننده های سطح بالا قرار می گیرد که بسیاری از میکروب ها را از بین می برد. میکروب های مقاوم از جمله اسپورها به راحتی توسط این ترکیب از بین می روند. این ترکیب بسیار خطرناک بوده و خوردن آن باعث مرگ فرد می شود. بنابراین باید نکات ایمنی مربوطه را رعایت کنید. همچنین در کنار این ترکیب قرار گرفتن و استشمام آن به مدت زیاد باعث ایجاد اختلالات تنفسی شود. حتی احتمال ابتلا به آسم یا مشکلات پوستی از جمله خارش هم وجود دارد. یدوفورها، از جمله ترکیبات دیگری هستند که برای تولید ضدعفونی مورد استفاده قرار می گیرند. این ترکیب شامل ید و محلول آن است. بتادین معروف ترین نوع ید است که استفاده زیادی دارد. این ترکیب به این صورت عمل می کند که ابتدا به درون دیواره سلولی نفوذ می کند و باعث از بین بردن ساختار پروتیئنی می شود. از بتادین برای ضدعفونی کردن پوست و همچنین سوختگی ها استفاده می شود. البته از بتادین در سوختگی های درجه 2 و 3 استفاده می شود. برای ضدعفونی کردن محل تزریق هم از بتادین استفاده می شود. یکی دیگر از کاربردهای بتادین در ضدعفونی کردن محل بخیه برای جلوگیری از ایجاد عفونت است. ترکیبات آمونیوم از جمله دیگر ترکیبات مورد استفاده در ضدعفونی کننده هاست که طبق تحقیقات صورت گرفته، کارشناسان مدعی شدند که ترکیبات آمونیوم باعث آلودگی هستند. عملکرد ترکیبات آمونیوم به این شکل است که باعث ایجاد اختلال در آنزیم های سلولی می شوند. آنزیم جزو حیاتی ترین ترکیبات شیمیایی در میکروب ها هستند.

معین کردن تاریخ انقضا

برای معین کردن تاریخ انقضای ضدعفونی کننده ها، تولید کنندگان، بررسی می کنند که چه زمانی ضدعفونی کننده از نظر عملکرد به زیر 90 درصد می رسد؟ به عبارت دیگر مدت زمان لازم تا کاهش تاثیرگذاری ضدعفونی کننده را بررسی می کنند. سپس طبق آن تاریخ انقضا را مشخص می کنند. ضدعفونی کننده هایی که سفید کننده هم هستند، معمولا تا یکسال ماندگاری دارند. این مدت زمان با این فرض مشخص شده است که ضدعفونی کننده را در دمای 21 درجه نگه داری کنید. چرا که دمای محیط بر تاریخ انقضای ضدعفونی کننده تاثیر می گذارد. ضدعفونی کننده های ضدباکتری هم معمولا یک سال تاریخ انقضا دارند. مواد ضدعفونی کننده که برای ضدعفونی کردن و براق کردن کف استفاده می شود، باید طی شش ماه استفاده شوند. البته اگر درب آن ها باز نشود، تا 2 سال هم ماندگاری دارند. به طور کلی می توان گفت که موادضدعفونی کننده نهایت تا 2 سال می توانند ماندگاری خود را حفظ کنند. شاید از خودتان سوال کنید که چرا مواد ضدعفونی کننده باید تاریخ انقضا داشته باشند؟ به این دلیل که هرچقدر که زمان بیشتری بگذرد، تاثیرگذاری و قدرت پاک کنندگی آن ها از بین می رود.