cow

نقش گاو ها در زندگی انسان

 

گاو ها در زندگی انسان بیشتر جنبه اقتصادی دارند و اغلب جهت تولید گوشت و شیر پرورش داده می‌شوند. به گاو هایی که به منظور تامین گوشت پرورش داده می‌شوند، گاو های گوشتی و به گاو هایی که جهت تامین شیر و لبنیات پرورش داده می‌شوند، گاو های شیری می‌گویند. همچنین گاو هایی مانند گاو های سیمنتال از نژاد های دو کاربردی (هم گوشتی و هم شیری) می‌باشند. البته علاوه بر موارد گفته شده از پوست گاو ها برای تولید چرم و از نیروی بدنی آنها برای بارکشی، شخم زدن و … استفاده می‌شود.

– تامین گوشت

نزدیک به 50% گوشت جهان از گاو ها تامین می‌شود و گوشت گاو پس از گوشت خوک و مرغ پرمصرف ترین گوشت در جهان است.

گاو های گوشتی نزدیک به 450 کیلوگرم وزن دارند که پس از ذبح، جدا کردن سر، پا، پوست، روده، مواد زاید و خارج کردن خون بدن، لاشه ای نزدیک به 280 کیلوگرم باقی می‌ماند. سپس لاشه ها را حدود یک تا 4 هفته در سردخانه نگهداری می‌کنند تا آب موجود در گوشت خشک شود. با این حساب مقداری از وزن لاشه کم می‌شود و در نهایت هر لاشه حدوداً نزدیک به 200 کیلوگرم گوشت تولید می‌کند.

– تامین شیر و لبنیات

 

در مقابل گاو های گوشتی، گاو های شیرده (شیری) وجود دارند که در مزارع و گاوداری های خاص به منظور تولید شیر نگهداری می‌شوند. معروف ترین نژاد گاو های شیرده هلشتاین فریزن می‌باشد که 85% گاو های ایران نیز از این نژاد هستند. اکثر گاو های شیرده روزی دوبار دوشیده می‌شوند و شیر دوشیده شده یا در همان محل فراوری شده و تبدیل به انواع محصولات لبنی (کره، ماست، پنیر و …) می‌شود و یا برای فراوری به کارخانجات مخصوص فرستاده می‌شوند.

گاو های شیرده تا 3 هفته قبل از زایمان به تولید شیر ادامه می‌دهند و لازم است که برای ادامه شیردهی سالانه حداقل یک گوساله به دنیا بیاورند. اگر گوساله به دنیا آمده نر باشد در همان سنین جوانی ذبح می‌شود و گوشت آن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در بریتانیا گاو های هلشتاین بطور متوسط روزانه 22 لیتر شیر می‌دهند.

– تولید چرم

از پوست انواع حیوانات در تولید چرم استفاده می‌شود اما پوست گاو بدلیل ضخامت مناسبی که دارد (نرم تر از پوست گاومیش و ضخیم تر از پوست گوسفند) بیشتر در تولید چرم مورد استفاده قرار می‌گیرد. در پروسه تولید چرم مراحل مختلفی طی می‌شود که در زیر مشاهده می‌کنید:

تهیه پوست، شست و شو، موگیری، لش زنی، دباغی، نمک زنی، سنگ زنی، پیه زنی، رنگ زنی

هر کدام از مراحل بالا جهت مرغوب سازی پوست انجام می‌گیرد و در هر مرحله برخی از ناخالصی های پوست جدا شده و در مراحل آخر پس از رنگ زنی و سنگ زنی چرم مرغوب تولید می‌شود.

– نیروی بدنی گاو

یکی از اصلی ترین هدف های اهلی کردن گاو ها بارکشی بوده است. در بین انواع حیوانات بزرگ مانند فیل، اسب، شتر و… گاو ها نیروی بدنی بیشتری دارند و در خیلی از موارد مانند شخم زنی، بارکشی، تخم کشی و … می‌توانند به انسان کمک کنند.

cow

نگهداری و پرورش گاو های گوشتی و شیری

برای شروع صنعت گاوداری باید 3 موضوع را در نظر داشته باشید:

– انتخاب روش پرورش گاو (انتخاب نژاد گاو)

– جیره غذایی گاو

– جایگاه مناسب برای پرورش گاو

1) روش پرورش گاو

 

معمولاً گاو ها را به سه منظور پرورش می‌دهند:

– اصلاح نژاد (تولید اسپرم): در این روش با پرورش گاو های نری که دارای ذخایر ژنتیکی بالایی هستند و قابلیت های ویژه ای دارند و اسپرم گیری از آنها به آبستنی گاو ها و اصلاح نژاد آنها می‌پردازند. در اصل در این روش گاو های نر را به منظور تولید گوشت به کشتارگاه نمی‌فرستند و از اسپرم آنها جهت تولید مثل و ایجاد نسلی با قابلیت بهتر استفده می‌شود.

– پرواری (تولید گوشت): در این روش گوساله های لاغر و سبک وزن (حدود 150 تا 200 کیلوگرم) را در سنین پایین (6 تا 8 ماهگی) خریداری کرده و سعی می‌کنند به کمک جیره غذایی اصولی وزن آنها را در مدت زمان مشخصی (10 تا 12 ماه) زیاد کنند و به کشتارگاه بفرستند (معمولاً در این مدت زمان طبق برنامه غذایی اصولی باید وزن گوساله به 550 الی 600 کیلوگرم برسد.)

– داشتی (تولید شیر): در این روش گاو ها را به منظور تولید شیر و تهیه لبنیات پرورش می‌دهند.

حتماً در انتخاب نژاد گاو به نوع پرورش و هدف از پرورش دام توجه کنید. برای مثال جهت پروار کردن گاو حتماً از نژاد‌های گوشتی و جهت تولید شیر حتماً از نژاد های شیری استفاده کنید. البته در ایران اغلب نژاد ها دو کاربردی هستند و هم می‌توان از آنها جهت تولید شیر و هم جهت تولید گوشت استفاده کرد. با اینحال در ایران گاو های نژاد گلپایگانی و سیستانی از نظر تولید گوشت و گاو های نژاد سرابی و دشتیاری از نظر تولید شیر کاربرد بیشتری دارند.

cow

2) جیره غذایی گاو

 

یکی از مهمترین مسائل در پرورش گاو ها (چه گوشتی و چه شیرده)، تغذیه آنهاست. گاو ها در صورتی بالاترین عملکرد و تولید را از خود نشان می‌دهند که احتیاجات غذایی آنها از جهت تامین انرژی، ویتامین، پروتئین، مواد معدنی و … تامین گردد. نزدیک به 60% هزینه پرورش گاو های شیری و گوشتی مربوط به تغذیه و خوراک آنهاست.

در گوساله های پرواری برای اینکه بتوانند در مدت زمان گفته شده به وزن مورد نظر برسند باید طبق برنامه اصولی غذای کامل و کافی را مصرف کنند. این برنامه غذایی اغلب با توجه به سن و وزن تنظیم می‌شود. به هیچ عنوان جهت افزایش وزن گوساله خودسرانه به او غذا ندهید زیرا ممکن است باعث بروز انواع بیماری ها و مشکلات و در نهایت مرگ دام شود. برنامه غذایی گوساله ها شامل انواع علوفه ها و کنسانتره ها می‌باشد. علوفه ها شامل کاه، یونجه و … که به سیستم دستگاه گوارش گوساله کمک می‌کند و کنسانتره که شامل انواع دانه ها (گندم، جو، ذرت و …) و گنجاله ها (سویا، آفتابگردان و …)، مواد معدنی و ویتامین ها می‌باشد. دقت کنید که آب آشامیدنی تمیز و سالم همواره در دسترس گوساله باشد.

در جیره غذایی گاو های شیرده نیز علوفه و کنسانتره نقش اصلی را بازی می‌کنند. علوفه ها معمولاً باعث افزایش چربی شیر گاو و خوش اشتهایی دام می‌شوند (بخصوص یونجه که سرشار از کلسیم و پروتئین است). دقت کنید در گاو های شیرده باید مقدار مصرف علوفه و کنسانتره به یک مقدار باشد زیرا افراط در استفاده از کنسانتره باعث کاهش چربی شیر می‌شود. در جیره غذایی گاو شیرده باید 18 تا 20 درصد پروتئین وجود داشته باشد و از این مقدار بیشتر نشود زیرا در افزایش تولید شیر نقشی ندارد و حتی ممکن است مشکلاتی بوجود بیاورد. همچنین در فصول گرم بدلیل کاهش چربی شیر بهتر است بیشتر از علوفه های تازه در جیره غذایی گاو استفاده استفاده کنید.

3) جایگاه مناسب

 

ساختمان و جایگاه مناسب برای گاو های گوشتی باید شامل بخش های زیر باشد:

اصطبل، آخور و آبشخور، انبار ذخیره علوفه و کنسانتره و بهاربند (گردشگاه)

ساختمان و جایگاه مناسب برای گاو های شیرده باید شامل بخش های زیر باشد:

محل نگهداری گاو شیری، گوساله و گاو نر (بصورت جدا)، اصطبل، بهاربند، انبار ذخیره علوفه و کنسانتره، کلینیک، زایشگاه، قرنطینه، ساختمان مدیریت و ساختمان شیردوشی. خود ساختمان شیردوشی شامل سالن انتظار، جایگاه شیردوشی، اتاق پشت شیردوشی می‌باشد.

هزینه ساخت جایگاه برای شیر های گوشتی به دلیل عدم نیاز به ساختمان شیردوشی کمتر از هزینه ساخت جایگاه گاو های شیری می‌باشد.

cow

بیماری های رایج در گاو ها

 

– FMD (بیماری تب برفکی)

 

یک بیماری بسیار خطرناک در بین گاو ها که به بیماری زخم دهان نیز معروف است و باعث کاهش اشتها و حتی مرگ دام می‌شود.

علائم: زخم در زبان، لثه، نوک پستان، افزایش بزاق دهان و آریزش شدید از دهان، بی اشتهایی، لنگش، ساییدن دندان ها

دلایل بروز: ویروس تب برفکی به شدت واگیردار بوده و از طریق خوراک و آب آلوده، وسایل آلوده و تنفس به سرعت منتقل می‌شود.

پیشگیری: رعایت اصول بهداشتی و ضدعفونی کردن محیط و لوازم، قرنطینه کردن دام های آلوده، واکسیناسیون

– شاربن (سیاه زخم)

 

یک بیماری باکتریایی بسیار کشنده است که از بیماری های مشترک بین انسان و حیوان می‌باشد.

علائم: تب شدید، ادرار خونی، تنفس غیر عادی، خون ریزی بینی و مخرج پس از مرگ

دلایل بروز: باکتری باسیلوس آنتراسیس (عامل بیماری) از طریق خوراک و آب آلوده و همچنین از طریق تنفس منتقل می‌شود.

پیشگیری: موثر ترین و مهمترین عامل پیشگیری واکسیناسیون است.

cow

– طاعون

 

یک بیماری ویروسی بسیار واگیردار که باعث مرگ و میر های زیادی در بین گاو ها و گاومیش ها می‌شود.

علائم: تب، زخم های دهانی، لرز، اسهال، آبریزش چشم ها، نکروز غدد لنفاوی

دلایل بروز: ویروس طاعون از طریق تماس مستقیم و غیر مستقیم از دام آلوده، محیط آلوده و لوازم آلوده منتقل می‌شود.

پیشگیری: درمان این بیماری بسیار سخت است و معمولاً تلفات زیادی به همراه دارد. اگر این بیماری در دام تشخیص داده شود، بهتر است سریعاً دام را بکشید و لاشه را بسوزانید. جهت پیشگیری از بروز این بیماری بهترین راه واکسیناسیون در تمامی فصول می‌باشد.

– تیلریوز (زردی)

 

یک بیماری انگلی می‌باشد که از طریق حشرات و کنه ها به گاو منتقل می‌شود و جزء بیماری های کشنده به حساب می‌آید.

علائم: زردی، تنفس سخت، سرفه، تب بالا، اسهال یا یبوست، کم خونی، مشاهده خون در مخاط

دلایل بروز: انگل عامل بیماری از طریق نیش زدن و بزاق کنه ها و حشرات حمل کننده انگل منتقل می‌شود.

پیشگیری: تلفات این بیماری نیز بالا می‌باشد و حتماً باید دام خود را در مقابل این بیماری واکسینه کنید. التبه همواره نسبت به سم پاشی و دور نگه داشتن حشرات از گله اقدام کنید.

cow

– هاری

علائم: منبسط شدن مردمک چشم، عقب ماندن از گله، بی حالی، کوفتگی، حساسیت زیاد و درماندگی

دلایل بروز: در اثر گزیده شدن توسط حیواناتی مانند سگ و گربه که حامل بیماری هستند، بیماری به حیوان دیگر منتقل می‌شود.

پیشگیری: دور کردن سگ های ولگرد از گله به کمک طعمه های سمی، واکسیناسیون سگ ها و حیوانات خانگی، واکسیناسیون دامپزشکان و تکنسین ها. در صورت گاز گرفته شدن گاو توسط حیوان دیگر سریعاً محل زخم را با آبو صابون بشویید و با دامپزشک در ارتباط باشید.

cow

– بروسلوز (تب مالت)

بیماری مشترک بین انسان و حیوان می‌باشد که در انسان باعث بروز تب مالت و در گاو و گوسفند باعث سقط جنین می‌شود.

علائم: مرده به دنیا آمدن جنین، سقط جنین 5 تا 6 ماهه، تورم بیضه های گاو نر، ضعیف به دنیا آمدن گوساله ها، وجود خون در ترشحات فرج دام، نازایی دام های ماده

دلایل بروز: باکتری بروسلا از طریق آب و خوراک آلوده، تماس با جنین سقط شده و ترشحات رحمی گاو انتقال می‌یابد.

پیشگیری: با رعایت اصول بهداشتی، شناسایی دام های آلوده و قرنطینه کردن آنها، سوزاندن و دفن جنین سقط شده، ضد عفونی کردن جایگاه ها و … می‌توان تا حد زیادی از بروز این بیماری پیشگیری کرد. با این حال بهترین راه پیشگیری واکسیناسیون گاو است. یکبار تزریق واکسن ضد بروسلوز در تمام طول عمر کفایت می‌کند و تا حد زیادی می‌تواند از ابتلا به این بیماری جلوگیری کند.

– شاربن علامتی

علائم: تب شدید، بخش های جلویی دست ها و ران ها متورم شده و حالت اسفنجی می‌گیرند، لاشه ها بوی کره یا پنیر فاسد شده می‌دهد.

دلایل بروز: معمولاً باکتری عامل این بیماری در مراتع بیشتر است و امکان دارد گاو هایی که برای چرا به مراتع برده می‌شوند به این بیماری آلوده شوند. این باکتری از طریق خوراک و آب آلوده و تماس با وسایل آلوده منتقل می‌شود.

راه های پیشگیری: سوزاندن دام های آلوده پس از مرگ، واکسیناسیون (زمان مناسب واکسیناسیون اوایل پاییز می‌باشد.)

cow

– پاستورلوز

 

علائم: تنفس سخت، عدم نشخوار، متورم شدن سر و گردن، تورم شدید گلو

دلایل بروز: همانند بیماری شاربن علامتی گاو هایی که در مراتع چرا می‌کنند در معرض این بیماری قرار دارند. باکتری این بیماری از طریق خوراک و آب آلوده، هوا و زخم های پوستی منتقل می‌شود.

پیشگیری: رعایت بهداشت جایگاه، سوزاندن لاشه دام های تلف شده و قرنطینه کردن دام های مشکوک تا حدی به پیشگیری از این بیماری کمک می‌کند. اما موثرترین راه پیشگیری واکسینه کردن دام در مقابل این بیماری است. بهترین زمان واکسیناسیون اوایل پاییز می‌باشد.

– سل گاوی

یک بیماری عفونی باکتریایی است که بین انسان و گاو مشترک است.

علائم: با پیشرفت این بیماری به تدریج گاو لاغر شده و شروع به سرفه زدن می‌کند، شدت سرفه ها در هوای سرد و صبحگاه بیشتر است و سرفه های گاو باعث آلوده شدن هوای اطراف می‌شود.

دلایل بروز: این بیماری از طریق خوراک و آب و هوای آلوده به راحتی منتقل می‌شود.

پیشگیری: جهت پیشگیری از این بیماری باید هر 3 تا 6 ماه تست سل بین گاو ها انجام گیرد و در صورت تشخیص بیماری حتماً با دامپزشک تماس گرفته شود.

cow